Doorgaan naar hoofdcontent

De impact van BioShock

Aankomende vrijdag komt BioShock: The Collection uit. De drie games - BioShock, BioShock 2 en BioShock Infinite - zijn geremasterd en verschijnen met developer's commentary. Steamgebruikers krijgen automatisch een update naar de nieuwste versie. Ik, als console gamer, zal geld op moeten hoesten om weer naar Rapture af te dalen en naar Columbia op te stijgen.

Ik ben er nog niet over uit of ik daadwerkelijk de games weer zal aanschaffen. Ik zit wel met BioShock in het hoofd en ben aan het malen over de blijvende betekenis van de games.

Let op: spoilers van dit punt!

Metacommentaar in een slagzin


Postmodernisme is, als filosofie- en cultuurstroming, bijzonder breed. In de filosofie en zingeving wilt onder meer zeggen dat het idee of de wens van één waarheid niet mogelijk is. We hebben te maken met verschillende opvattingen, die soms tegenstrijdig zijn. De postmoderne kunstenaars rekenden af met de gevestigde orde: van obscene kunstwerken tot popart, het wilde vragenstellen. Ook in film zijn er postmoderne ideeën langsgekomen. Denk aan Fight Club, wat tegelijkertijd een aanklacht is tegen de Amerikaanse consumptiemaatschappij, maar ook speelt met het idee van identiteit.

Postmoderne games zijn er ook. Eén van de meest bekende is Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty. Het verhaal zit tjokvol plotwendingen en onthullingen, met als conclusie dat de game één groot experiment was voor het hoofdpersonage Raiden. En jij, als speler, bent daar ingetrapt. Sons of Liberty leverde daarmee metacommentaar, commentaar op het werk zelf.

Ook BioShock doet aan metacommentaar. Het is een gewelddadige first-person shooter game met een haast pulp-achtig verhaal. Een onderwaterstad, een megalomane industrialist, DNA manipulatie, gangsters en femmes fatale, wapens en bovennatuurlijke krachten. Het is geen emotioneel sterk verhaal; iets wat BioShock Infinite juist zo boeiend maakt. De naam van het hoofdpersonage is Jack, maar dat weet je alleen als je goed op let aan het begin van de game. Jack is niemand, hij is een genetisch gemodificeerd gebruiksvoorwerp.

Jack stort neer in de Atlantische Oceaan, komt in de onderwaterstad Rapture terecht en leert de geschiedenis van de stad. Andrew Ryan begon de stad als een ultraliberale utopie. De illusie van totale vrijheid en een gebrek aan wetgeving zette juist de val van de stad in. Een burgeroorlog tussen Ryan en "het volk", geleid door Atlas, maakte van Rapture een lekkende ruïne. Zoals de Wizard of Oz eigenlijk een charlatan achter een gordijn blijkt te zijn, is Jack geconditioneerd door Frank Fontaine, de schurk die zich voordeed als Atlas. Door de woorden "would you kindly" werd je opgedragen te doen wat Atlas en later Fontaine vroegen.

Het "would you kindly" is een metacommentaar catchphrase. Want in het verhaal moet Jack doen wat hij krijgt opgedragen, maar jij, als speler, bent vrij om te doen wat je wil. Omdat de game zegt dat je een Big Daddy moet doden, doe je dat. Het is een paradoxaal gegeven: je kan de game niet spelen uit vrijheid of de game spelen en jezelf overgeven aan wat een game je vertelt te doen.

Who watches the watchmen

Wat de game je leert, is niet blindelings te vertrouwen op wat je hoort. Het komt als een verrassing dat Jack gecreeërd is voor een enkel doel. Atlas lijkt het beste met je voor te hebben; Andrew Ryan wordt daadwerkelijk overtuigend afgeschilderd als een kruising tussen Howard Hughes en een James Bond slechterik. Wat je doet is in die zin "goed", in de kantiaanse zin van het woord. Jij als speler bent namelijk in de volle overtuiging dat je Rapture aan het redden bent.

De ontmaskering van Atlas als Frank Fontaine is een bittere pil: niet alleen blijkt dat wat hij je heeft voorgehouden één grote leugen is, je bent ook je vermeende bondgenoot kwijt. Het is een waardevolle les. Wees kritisch op politici, ga er niet vanuit dat de toekomst rooskleurig is door alles als waar aan te nemen.

Politiek heeft ook een grote rol in BioShock Infinite. Ook de ideologieën van Andrew Ryan en zijn bondgenoten worden besproken. Zijn droom van een ultraliberale gemeenschap kon alleen in stand gehouden worden door censuur. Frank Fontaine deed zich voor als een Robin Hood figuur, door weeshuizen op te richten.

Niet de beste game

Begrijp me niet verkeerd: BioShock is een geweldige game. Het design is nog steeds prachtig; gameplay is vermakelijk en veelzijdig, en het verhaal blijft intrigeren. Maar om het te zien als nummer 5 van de beste PC games ooit en nummer 3 voor Xbox 360 is wat overdreven.

De game is namelijk min of meer voorbij op twee-derde van de game. Dan krijg je te horen dat het één grote samenzwering was en dat Frank Fontaine de daadwerkelijk slechterik is. Dat werkt niet, narratief gezien. Er is geen verrassing meer. Het idee van wraaknemen is er niet, want je hebt voor de rest geen band met Rapture of haar inwoners. Dat maakte BioShock Infinite goed: de relaties tussen de personages. 

Het eindgevecht is een dieptepunt
Ook qua gameplay laat BioShock wat steken vallen. Denk aan de Vita-Chamber, een volledig overbodig gameplay element waarbij Jack weer tot leven komt. Luie gamers kwamen er al snel achter dat zelfs op de hoogste moeilijkheidsgraad het mogelijk was Big Daddy's met een moersleutel te verslaan. Dat als extra uitdaging de mogelijkheid werd toegevoegd om de Vita-Chambers uit te schakelen mag aangeven dat het geen enkel nut diende in-game. Als een game met role-playing elementen werd het des te makkelijker later in de game. Wapens konden upgrades krijgen, sterkere bovennatuurlijke krachten en ammunitie en andere items waren te koop. En laten we het vooral niet hebben over het eindgevecht... Dat is het absurde van BioShock: hoe kunnen zoveel mensen compleet over deze gameplay design fouten heen kijken? 

Het is alsof ze niet luisteren naar de moraal van BioShock: neem afstand van wat je leuk vindt en wees kritisch. Dat ben ik ook en BioShock blijft een geweldige game.

Populaire posts van deze blog

Narratologie en ludologie

Gisteren had ik het over ludologie: de studie en leer van spellen, als menselijke activiteit. Nauw verbonden met ludologie is narratologie. Narratologie is de studie en leer van verhalen en verhalen vertellen. Dit kan op verschillende manieren onderzocht worden: bijvoorbeeld antropologisch, psychologisch of historisch. Door te kijken naar de narratieve structuur en hoe gamers dat opvatten, kunnen we meer leren over hoe games functioneren als "texts", dat wil zeggen, communicerende objecten. In het onderzoeksveld van games werd een tijd terug een discussie gevoerd of games op een narratologische manier benaderd kunnen worden. 
"To claim that there is no difference between games and narratives is to ignore essential qualities of both categories. And yet, as this study tries to show, the difference is not clear-cut, and there is significant overlap between the two." - Espen Aarseth, ludology.org
Jesper Juul, een toonaangevend onderzoeker, zei echter: Games and stories…

Gamen met aandacht in 2019

Januari is voorbij; ik heb één twaalfde van 2018 gehad en geen games gespeeld. Ik ben vanochtend teruggekomen van vakantie; met twee weken in Maleisië en Brunei heb ik gamen allesbehalve gemist.
Lopend door de jungle van Borneo heb ik veel tijd gehad om na te denken. Ik heb al een goed voornemen voor 2019: games uitspelen.

De beste game? Of de meest recente, goede game?

Wat is volgens jou de beste game ooit?* Heb je inspiratie nodig? Op Metacritic staat een mooi overzicht van de best beoordeelde games. Valt je iets op? Mij wel. Ten eerste: er zijn er een hoop dubbel genoteerd. Grand Theft Auto V staat er - hoe typerend - vijf keer in. Releases op PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360, Xbox One en PC worden apart bijgehouden. Ten tweede: van deze top 100 zijn er elf de jaren '90, geen uit de jaren '80; 89 games zijn tussen 2000 en nu uitgebracht. Ten derde: in de top vijf staan er drie uit respectievelijk 1998, 1999 en 2000.
Als we kijken naar het lijstje beste films van IMDb zien we daar een totaal verschillend plaatje: films uit de jaren '50 tot nu. Het tegenargument is dat games nog niet zo lang bestaan, maar Pong is uit 1972, de eerste video game console Magnavox Odyssey uit 1975, Space Invaders uit 1978 en Asteroids uit 1979. En uit de jaren '80 hebben we klassiekers als Pac-Man, Donkey Kong of The Legend of Zelda. Toch worden d…