Doorgaan naar hoofdcontent

Interview met Frank Bosman

Voor het eerste interview op Video Game Filosofie heb ik Frank Bosman mogen spreken, cultuurtheoloog verbonden aan Tilburg University. Ik heb Frank leren kennen als gastdocent tijdens mijn studie, waar hij een college gaf over het religieuze in film.

Cultuurtheoloog Frank Bosman
Sebastiaan: Bedankt dat ik je mag interviewen voor Video Game Filosofie. Voor de lezers die niet van je gehoord hebben, zou je kunnen beschrijven wie je bent en wat je doet?

Frank: Ik ben Frank G. Bosman (1978), gepromoveerd cultuurtheoloog, als onderzoeker verbonden aan het Tilburg Cobbenhagen Center aan de Universiteit van Tilburg. De cultuurtheologie neemt alle uitingen van onze moderne cultuur, waaronder zeer zeker ook video games, serieus als vindplaatsen van het religieuze. Aan het Cobbenhagen Center heb ik twee onderzoeksopdrachten. Een daarvan gaat over religie en videogames. De helft van mijn onderzoekstijd besteed ik aan de vraag op welke wijze religie en religieuze thematieken spelen in en rond video games.

S. Hoe denken je collega's over je benadering van games?

F. Mijn mede-gamers moeten altijd enorm wennen aan het idee dat je als theoloog iets zou kunnen doen met hun games. Maar ook mijn mede-academici moeten wennen aan het idee dat er in video games wel degelijk theologische noties te vinden zijn. Maar gelukkig krijg ik altijd - ook internationaal - de kans om dit in een academisch forum te mogen uitleggen, via congreslezingen en wetenschappelijke artikelen. En eigenlijk is de reactie dan altijd positief. Veel theologen mogen niets van gaming begrijpen, ze zijn slim te genoeg te beseffen dat de games wel degelijk belangrijke theologische bronnen kunnen vormen.

S. Waar komt je interesse in video games vandaan? 

F. Ik ben een native gamer. Dat wil zeggen, dat ik mij geen tijd kan herinneren waarin er geen video games waren of waarin ik geen video games speelde. Ik ben begonnen met de oude NES (Super Mario Bros. en The Legend of Zelda) en ben daarna snel over gegaan op PC, en dat doe ik nog. Sinds mijn jeugd ben ik dus verslingerd aan video games.

S. Was er een moment bij het spelen van een game waar je doorhad dat games theologisch te ontleden zijn? Zo ja, wanneer was dat en welke game?

F. Ja. Ik weet dat nog vrij goed. Ik speelde het spel Return to Castle Wolfenstein, de eerste first-person shooter in de Wolfenstein serie. Deze game zit vol met verwijzingen naar nazi occultisme: prins Heinrich de Vogelaar, Himmlers sprituele goeroe Karl Willigut, de SS-paranormale divisie, enzovoorts, maar ook Marianne Blavatsky (als hoofd van die SS-divisie). Haar naam is een referentie naar de historische madame Blavatsky, de oprichter van het Theosofisch Genootschap. Ik kende de Theosofie uit mijn studie theologie (zijdelings, maar toch). Ik ben toen gaan lezen in de twee boeken van Goodridge-Clarke, en zo is het gekomen.

S. Moderne games zitten bomvol met verwijzingen naar levensbeschouwelijke elementen. Zijn er games die jou verrasten met theologische concepten?

De theologische elementen in
Ubisoft's Child of Light verraste Frank Bosman
F. Ja, ik denk aan Child of Light. Een game die gamer uitnodigt om Christus' nederdaling ter helle mee te maken. Aan Metro: Last Light, waarin de gamer uitgenodigd wordt zijn ergste vijand te vergeven en zo in de goddeloze wereld van een postapocalytptisch Moskou diezelfde vergevende God toch present te stellen. Denk aan Assassin's Creed Rogue, waarin wordt gefilosofeerd over het theodicee-probleem (het probleem van het bestaan van het kwaad). En zo kan ik nog wel even doorgaan.

S. Games portretteren religie niet altijd even positief. Hoe ga jij daar als gelovige enerzijds, als game criticus anderzijds, mee om?

F. Gamers hebben niet altijd een positieve houding ten opzichte van het verschijnsel religie. En gelovigen hebben niet altijd een positieve houding tegenover games. Bovendien zou je ook nog kritiek kunnen hebben op de wijze waarop veel game producenten 'religie' in hun games verwerken. Religie in games is vaak 'instrumenteel': versiering van de game lore, platte clichés, gronding van de moraal, etc. Dus ja, er zijn nog wel wat bruggen te slaan wat dat betreft. Tegen de gamers zeg ik: wat jij religie noemt, is misschien niet zoals gelovigen over hun eigen geloof denken. Stel je daarvoor open. Tegen mijn medegelovigen zeg ik: je kan God overal vinden, dus ook in de video games. Open je ogen! En tegen de game producenten zeg ik: raadpleeg eens een religieus expert voordat je je game volhangt met 'kekke' religieuze verwijzingen. 

S. Ondanks de enorme populariteit behoren games nog niet tot de mainstream cultuur. Waar ligt dat aan, denk je?

F. Het grootste obstakel voor de volledige - en ook theologische - acceptatie van video games is het inherente geweld, waarin je geen toeschouwer bent, zoals bij het kijken van een film, maar degene die het geweld initieert. Natuurlijk: er is veel geweld in de wereld, het is maar entertainment, het Oude Testament zit ook vol door God gesanctioneerd geweld, enzovoorts. Maar niettemin zit hier de achilleshiel van de gaming industrie, althans wat betreft maatschappelijke acceptatie. Natuurlijk zijn er ook geweldloze games, maar die zijn relatief klein en onbetekenend.

S. Er is een beschermheilige voor TV, Clara van Assisi. Isidorus van Sevilla is de beschermheilige van het internet. Zou de Rooms-katholieke kerk een beschermheilige van video games kunnen benoemen?

F. Er is inderdaad geen patroonheilige voor games. Die moet er natuurlijk wel komen. En in de Rooms-katholieke traditie is dat heel makkelijk. Je kiest een heilige en die bombardeer je tot patroon. En als voldoende mensen dat ook gaan doen, wordt ie vanzelf de officiële patroonheilige. Deze blog doet een mooie suggestie voor Aloysius Gonzaga, die ik graag ondersteun.

S. Zou je kunnen vertellen waar je nu mee bezig bent? Wat kunnen we binnenkort verwachten van je?

F. Ik ben nu bezig met het schrijven van een artikel voor de universiteit van Toronto, op verzoek van een collega aldaar. Het artikel zal gaan over de 'theofore qualiteit' van video games. Dat wil zeggen: het idee dat de gamer - in zijn gaming - deel kan hebben aan de goddelijke heilshandelingen van schepping, verlossing en voltooiing. Daarna volgt een artikel over het nazi-occultisme in de Wolfenstein game serie. En er komt nog een artikel over het Zoroastrianisme in de oude Prince of Persia.

S. Bedankt voor je tijd, Frank. Ter afsluiting, wat zou je filosofen en theologen willen meegeven?

F. Ik zou theologen en filosofen willen meegeven dat ze vooral moeten gaan gamen. Er ligt een wereld die erom schreeuwt ontdekt te worden.

Volg Frank Bosman op twitter en blijft op de hoogte via zijn website frankgbosman.nl.

Populaire posts van deze blog

Narratologie en ludologie

Gisteren had ik het over ludologie: de studie en leer van spellen, als menselijke activiteit. Nauw verbonden met ludologie is narratologie. Narratologie is de studie en leer van verhalen en verhalen vertellen. Dit kan op verschillende manieren onderzocht worden: bijvoorbeeld antropologisch, psychologisch of historisch. Door te kijken naar de narratieve structuur en hoe gamers dat opvatten, kunnen we meer leren over hoe games functioneren als "texts", dat wil zeggen, communicerende objecten. In het onderzoeksveld van games werd een tijd terug een discussie gevoerd of games op een narratologische manier benaderd kunnen worden. 
"To claim that there is no difference between games and narratives is to ignore essential qualities of both categories. And yet, as this study tries to show, the difference is not clear-cut, and there is significant overlap between the two." - Espen Aarseth, ludology.org
Jesper Juul, een toonaangevend onderzoeker, zei echter: Games and stories…

Gamen met aandacht in 2019

Januari is voorbij; ik heb één twaalfde van 2018 gehad en geen games gespeeld. Ik ben vanochtend teruggekomen van vakantie; met twee weken in Maleisië en Brunei heb ik gamen allesbehalve gemist.
Lopend door de jungle van Borneo heb ik veel tijd gehad om na te denken. Ik heb al een goed voornemen voor 2019: games uitspelen.

De beste game? Of de meest recente, goede game?

Wat is volgens jou de beste game ooit?* Heb je inspiratie nodig? Op Metacritic staat een mooi overzicht van de best beoordeelde games. Valt je iets op? Mij wel. Ten eerste: er zijn er een hoop dubbel genoteerd. Grand Theft Auto V staat er - hoe typerend - vijf keer in. Releases op PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360, Xbox One en PC worden apart bijgehouden. Ten tweede: van deze top 100 zijn er elf de jaren '90, geen uit de jaren '80; 89 games zijn tussen 2000 en nu uitgebracht. Ten derde: in de top vijf staan er drie uit respectievelijk 1998, 1999 en 2000.
Als we kijken naar het lijstje beste films van IMDb zien we daar een totaal verschillend plaatje: films uit de jaren '50 tot nu. Het tegenargument is dat games nog niet zo lang bestaan, maar Pong is uit 1972, de eerste video game console Magnavox Odyssey uit 1975, Space Invaders uit 1978 en Asteroids uit 1979. En uit de jaren '80 hebben we klassiekers als Pac-Man, Donkey Kong of The Legend of Zelda. Toch worden d…